Veelgestelde vragen

Er zijn wellicht vragen waar u of uw dierbaren antwoord op zouden willen hebben. Hieronder hebben we de meest gestelde vragen bij elkaar gezet. Zijn er na het lezen van de vragen met antwoorden nog onduidelijkheden of andere vragen, neemt u dan gerust contact met ons op.

Wie kan zich aanmelden als lichaamsdonor?

Iedereen, die boven de 18 jaar oud is, wilsbekwaam is en niet besmet is met Hepatitis B, C of HIV kan zich aanmelden als lichaamsdonor. Het lichaamsgewicht mag niet meer dan 150 kilogram zijn.

Wat betekent mijn lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap?
Volgens de wet op de Lijkbezorging worden de lichamen van overledenen begraven of gecremeerd. Daarnaast is het mogelijk dat u tijdens uw leven besluit uw lichaam ter beschikking te stellen aan de wetenschap. Door uw besluit wordt uw lichaam na overlijden overgedragen aan een anatomisch instituut en vindt er gen traditionele uitvaartplaats. U kiest ervoor om na uw dood uw lichaam te bestemmen voor het onderwijs aan (medische) studenten, de nascholing van artsen en voor de onderzoeksvragen die wetenschappers proberen te beantwoorden.

Wat gebeurt er direct na overlijden als ik mijn lichaam ter beschikking aan de wetenschap stel?
Bij de standaard lichaamsdonatie wordt uw lichaam wordt kort na uw overlijden (binnen 24 uur) overgebracht naar het Amsterdam UMC via een uitvaartonderneming, waar het Amsterdam UMC een samenwerkingsverband mee afgesloten heeft. U kunt niet kiezen voor een eigen, andere uitvaartonderneming. Amsterdam UMC zorgt via de uitvaartonderneming voor het transport van uw lichaam en neemt de kosten daarvan voor haar rekening. Mochten er mortuariumkosten zijn, dan worden deze eveneens betaald door het Amsterdam UMC. Aan de standaard lichaamsdonatie zijn GEEN KOSTEN verbonden voor de nabestaanden.

Is het mogelijk om de standaard van binnen 24 uur afscheid nemen uit te breiden naar 48 uur?

Als afdeling merken we dat de termijn van afscheid nemen binnen 24 uur na het overlijden soms te krap is. Nabestaanden kunnen behoefte hebben aan een meer regulier afscheid, zoals bij een uitvaart gebruikelijk is.

Om aan die behoefte tegemoet te komen, is er een mogelijkheid om te kiezen voor een 48 uur pakket.

Aan deze pakketten zijn wel kosten verbonden, die rechtstreeks voor rekening van de nabestaanden komen, in tegenstelling tot de standaard lichaamsdonatie. Mocht de lichaamsdonor bij leven een uitvaartverzekering afgesloten hebben, dan kunnen deze kosten ten laste van deze uitvaartverzekering gedeclareerd worden. Kiezen de nabestaanden voor het 48 uur pakket, dan wordt de tijd van afscheid verruimd naar 48 uur. Er zijn drie aanvullende pakketten, waar nabestaanden uit kunnen kiezen. De plek van overlijden bepaalt voor een deel, welk pakket van toepassing zal zijn.

Bij pakket 1 (opbaring uitvaartcentrum) vindt het overlijden thuis of in een zorginstelling (ziekenhuis, hospice, zorgcentrum of verpleeghuis) plaats. Het lichaam van de lichaamsdonor wordt van de plaats van overlijden overgebracht naar een uitvaartcentrum gekoppeld aan het Amsterdam UMC in uw buurt. Deze uitvaartcentra zijn over heel Nederland verspreid. Mocht u willen kiezen voor een ander uitvaartcentrum dan aangeboden, dan is dit mogelijk. Het kan zijn dat er dan een toeslag geldt.

De kosten van dit pakket zijn Euro 899,-. De inhoud van dit pakket is: Het overbrengen van de plaats van overlijden naar het gekozen uitvaartcentrum, het gebruik van de verzorgingsruimte van het uitvaartcentrum, het gebruik van de koeling van het uitvaartcentrum voor 1 nacht, de laatste verzorging van de overledene (kleden in eigen aangeleverde kleding), het gebruik van een opbaarplank en een rouwbezoek van 45 minuten inclusief koffie/thee.

Het afscheid vindt in overleg met de nabestaanden plaats op de dag na het overlijden (uiterlijk binnen 48 uur na overlijden)

Na het afscheid in het uitvaartcentrum wordt het lichaam van de lichaamsdonor overgebracht naar een locatie van de afdeling Lichaamsdonatie van het Amsterdam UMC.

Bij pakket 2 (thuisopbaring) vindt het overlijden op een andere plek plaats dan op het woonadres, bijvoorbeeld in een ziekenhuis, hospice, zorgcentrum of verpleeghuis. De opbaring vindt thuis plaats. De kosten van dit pakket zijn Euro 739,-. De inhoud van dit pakket is: Het overbrengen van de plaats van overlijden naar het huisadres, het gebruik van de koeling voor 1 nacht, de laatste verzorging van de overledene (kleden in eigen aangeleverde kleding) en het gebruik van een opbaarplank of opbaring in bed

Na uiterlijk 48 uur na overlijden wordt het lichaam van de lichaamsdonor in overleg met de nabestaanden overgebracht naar een locatie van de afdeling Lichaamsdonatie van het Amsterdam UMC.

Bij pakket 3 (thuisopbaring) vindt het overlijden thuis plaats en blijft het lichaam van de lichaamsdonor thuis.  De kosten van dit pakket zijn Euro 699,-.

We willen benadrukken dat er GEEN kosten zullen zijn voor de nabestaanden bij de keuze voor de standaard lichaamsdonatie. Alleen bij keuze voor het 48 uur pakket of voor extra diensten komen de extra diensten ten laste van de nabestaanden. De kosten van de standaard lichaamsdonatie worden ook vergoed door de afdeling Lichaamsdonatie  bij de keuze voor de uitbreiding naar het 48 uur pakket.

Voor welke doeleinden kan mijn lichaam gebruikt worden?
Bij aankomst in het Amsterdam UMC zal uw lichaam voorbereid worden om het voor anatomisch onderwijs of onderzoeksdoeleinden (ontleding) geschikt te maken. Kleding wordt verwijderd en afgevoerd; sieraden en bezittingen kunnen niet bij de overledene blijven. Het is verstandig om geen bezittingen mee te geven. Het lichaam wordt daarna meestal gebalsemd of ingevroren, voordat het gebruikt gaat worden. Een klein aantal lichamen wordt gebruikt voor biologisch-forensisch onderzoek. Dit onderzoek richt zich op de vraag wat er na de dood onder verschillende omstandigheden gebeurt met een lichaam. Het gaat daarbij vooral om de processen, die plaatsvinden als weefsels en organen gaan ontbinden, om de omgevingsfactoren, die daarop van invloed zijn en om de effecten op het lichaam van niet-natuurlijke processen. Kennis van deze processen is van groot belang om bijvoorbeeld vast te stellen hoe lang iemand overleden is of onder welke omstandigheden. In juridische situaties kan dergelijke informatie van doorslaggevend belang zijn bij het oplossen van een misdaad. Mocht u bezwaar hebben tegen het gebruik van uw lichaam voor biologisch-forensisch onderwijs en onderzoek, dan kunt u dat op de door u ingevulde wilsbeschikking aangeven,

Wanneer wordt mijn lichaam na overlijden niet geaccepteerd?
Er zijn een aantal mogelijke omstandigheden waarin uw lichaam niet geaccepteerd wordt na overlijden, ook al bent u ingeschreven als lichaamsdonor bij het lichaamsdonatieprogramma van het Amsterdam UMC. Het is daarom altijd verstandig uw uitvaartverzekering aan te houden, voor het geval een van de onderstaande redenen zich voor doet.

  1. Als u op een onnatuurlijke manier (bijvoorbeeld door een ongeval, een misdrijf, brand of verdrinking) komt te overlijden, zal het lichaam voor obductie in beslag genomen worden door justitie. Het lichaam kan daarna niet meer gebruikt worden voor de donatie-doeleinden. Dat is ook het geval als er om een andere reden een obductie uitgevoerd wordt (bijvoorbeeld omdat de nabestaanden zelf meer duidelijkheid willen over de doodsoorzaak).
    Euthanasie is overigens geen reden voor ons om een lichaam te weigeren.
  2. Lichamen van overleden lichaamsdonoren, besmet met Hepatitis B, C of HIV, worden geweigerd in verband met het mogelijk besmettingsgevaar voor onze medewerkers en studenten. Er wordt een bloedonderzoek uitgevoerd om dit te testen.
  3. Als de overlijdensmelding later dan 24 uur na overlijden wordt gedaan. In dat geval is het lichaam niet meer te balsemen of in te vriezen en kan daarom dan niet geaccepteerd worden.
  4. Als u in het buitenland komt te overlijden, kan het lichaam om juridische redenen niet geaccepteerd worden.
  5. Tenslotte kan het gebeuren dat uw lichaam door capaciteitstekort niet door het Amsterdam UMC geaccepteerd kan worden. Acceptatie is namelijk afhankelijk van het aantal studenten en artsen dat wij mogen opleiden. De onderwijsprogramma’s zijn bepalend voor het aantal lichamen dat wij per jaar kunnen accepteren. Niettemin zou het heel goed kunnen dat anatomische instituten van andere universiteiten in Nederland op zo’n moment nog wél de mogelijkheid hebben het lichaam te accepteren. Mocht dat het geval zijn dan kunnen wij uw lichaam (met uw gegevens) overdragen.

Kunnen nabestaanden nog afscheid nemen?
We proberen zoveel mogelijk rekening te houden met de wensen van de nabestaanden. Met de uitvaartonderneming kunnen daarover afspraken gemaakt worden. Houdt u er wel rekening mee dat het lichaam van de lichaamsdonor binnen 24 uur bij ons instituut binnen gebracht moet worden. Wilt u afscheid nemen in een uitvaartcentrum of een verzorging door de uitvaartonderneming, dan kan dat vaak nog op de dag van overlijden. Dit is op eigen kosten. In het Amsterdam UMC is geen gelegenheid voor een condoleanceplechtigheid.

Wie betaalt de kosten na mijn overlijden als ik mijn lichaam ter beschikking stel?
Bij acceptatie van het lichaam komen de volgende kosten voor rekening van het Amsterdam UMC:

  • het vervoer van de plaats van overlijden naar het Amsterdam UMC (binnen Nederland)
  • de aangifte van overlijden en het aanvragen van het verlof tot ontleding bij de gemeente van overlijden
  • de akte van overlijden. Deze akte van overlijden wordt naar de contactpersoon toegestuurd door de uitvaartonderneming. De akte van overlijden heeft u nodig om verdere zaken administratief af te handelen.
  • na gebruik: het transport van het Amsterdam UMC naar het crematorium
  • de kosten van de crematiekist
  • de crematie van de stoffelijke resten
  • de kosten van de verstrooiing van de as

Bij de standaard lichaamsdonatie (ophalen binnen 24 uur van het lichaam van de lichaamsdonor na overlijden) zijn er GEEN kosten voor de nabestaanden.

Alleen bij keuze voor uitbreiding naar een 48 uur pakket komen er extra kosten voor de familie. Bij dit pakket wordt er gekozen voor een uitbreiding van de termijn dat het lichaam van de lichaamsdonor bij de nabestaanden kan blijven en vindt er een opbaring met een rouwbezoek plaats in een uitvaartcentrum of wordt het lichaam van de lichaamsdonor thuis opgebaard. 

Andere overige kosten komen rechtstreeks voor rekening van de nabestaanden, als zij  zelf voor de extra diensten zouden kiezen. Hierbij moet u denken aan gebruik uitvaartcentrum, verzorging door de uitvaartondernemer, rouwkaarten, advertenties, herdenkingsattributen en dergelijke, als u hiervoor kiest.

Wat te doen bij overlijden van een lichaamsdonor?
Onderstaande informatie is gericht aan de nabestaanden van donoren:

  • Neemt u altijd eerst contact op met de huisarts, schouwarts of weekendarts. De arts moet eerst het overlijden vaststellen en zal de overlijdensverklaringen invullen.
  • Neem daarna contact op met ons op telefoonnummer 020-4448050. Kies voor optie 1 in het keuzemenu -> het melden van een overlijden. Via optie 1 wordt u doorverbonden met het uitvaartbedrijf, waar wij een samenwerking mee hebben. Het is verplicht om de melding via dit uitvaartbedrijf te doen. Kiest u zelf voor een ander uitvaartbedrijf, dan worden de kosten niet door ons vergoed. Zorgt u dat u de gegevens van de overledene bij de hand heeft (naam, voornamen, geboortedatum, geboorteplaats, naam/adres van de contactpersoon en naam/adres van de huisarts van de overledene). De contactpersoon is ons aanspreekpunt en is ook degene, die de akte van overlijden zal ontvangen.
  • Het uitvaartbedrijf gaat u vragen wanneer het lichaam van de overledene opgehaald kan worden. Het lichaam moet binnen 24 uur na overlijden bij ons binnengebracht worden. Wij vragen u dan ook zo snel mogelijk na overlijden contact met ons op te nemen. Er is dan evengoed nog tijd om afscheid te nemen, als dit de termijn van 24 uur na overlijden niet overschrijdt. Let op: laat u niet haasten en zorgt u dat u voldoende tijd neemt om afscheid te nemen binnen de genoemde 24 uur na overlijden. Na het ophalen van het lichaam van de lichaamsdonor is er geen mogelijkheid meer tot het nemen van afscheid.
  • Op het afgesproken moment komt de uitvaartverzorging het lichaam van de lichaamsdonor ophalen. Het ophalen van het lichaam gebeurt per brancard. Zorgt u ervoor dat u geen bezittingen of sieraden (of bril) meegeeft. Alle kleding die de overledene aanheeft, wordt bij binnenkomst in het Amsterdam UMC afgevoerd. Houdt u hier dus rekening mee. Tekeningen en bloemen mogen wel mee gegeven worden.

Als het lichaam bij het Amsterdam UMC is binnen gebracht, ontvangt u hier een bevestigende brief van, waarin wij onze dank uiten voor de lichaamsdonatie.

U ontvangt geen verder bericht omtrent de crematie van de stoffelijke resten of de verstrooiing van de asresten.

Vindt er na ontleding een crematie of begrafenis plaats?
Nadat het lichaam voor onderwijs- en/of onderzoeksdoeleinden gebruikt is, worden de stoffelijke resten naar een crematorium gebracht. De crematie vindt anoniem plaats en de kosten zijn voor rekening van het Amsterdam UMC . Het is niet mogelijk om een tijdsindicatie of informatie over de crematiedatum te geven. De crematie kan enkele weken, maanden of zelfs jaren na overlijden plaatsvinden. De asresten worden verstrooid over de Noordzee. Bij de verstrooiing van de as kunnen de nabestaanden niet aanwezig zijn. Het is voor nabestaanden ook niet mogelijk om asresten terug te krijgen nadat de crematie heeft plaatsgevonden. Indien uw lichaam is overgedragen aan een ander anatomisch instituut, verzorgen zij de crematie in een door hun gekozen crematorium.

Jaarlijks wordt er een herdenkingsbijeenkomst voor nabestaanden van lichaamsdonoren georganiseerd, waarvoor u een uitnodiging zult ontvangen. De uitnodiging wordt ongeveer zes weken voordat de herdenking plaatsvindt verstuurd.

Wat is een glasmonument?

Bij binnenkomst van het lichaam van de lichaamsdonor worden vingerafdrukken afgenomen van de overleden lichaamsdonor. De nabestaanden ontvangen een brief, waarin uitgelegd wordt hoe zij een glasmonument kunnen ontvangen met de naam van de overledene en zijn of haar vingerafdruk. Voor meer informatie kunt u kijken op: Wetenschap – De Herinneringswinkel

Wordt mijn lichaam onderzocht op ziektes of doodsoorzaak?
Uw lichaam wordt niet specifiek onderzocht op doorgemaakte ziektes of om de doodsoorzaak te achterhalen. Wel wordt er via een bloedtest gescreend op infectieziekten (HIV, hepatitis B en hepatitis C). Mocht een lichaamsdonor positief testen op een van deze drie besmettingen, dan zullen wij het lichaam verder niet meer gebruiken. Het lichaam wordt dan overgebracht naar het crematorium. De nabestaanden worden niet op de hoogte gebracht van de bloeduitslagen. Ook vragen wij uw medische gegevens (doorgemaakte ziektes en operaties) op bij uw huisarts na uw overlijden. Uiteraard zal deze informatie strikt vertrouwelijk behandeld worden. Alle medische gegevens blijven onder het medische beroepsgeheim vallen.

Kan ik ook orgaandonor blijven?
Het is mogelijk zowel een donorcodicil voor orgaandonatie te hebben als een wilsbeschikking voor lichaamsdonatie. In het verleden was het niet mogelijk om zowel orgaandonor als lichaamsdonor te zijn. Gezien het grote belang om orgaandonor te zijn, hebben we deze regel aangepast en kunt u zowel orgaandonor als lichaamsdonor zijn. Mochten uw organen bij overlijden geschikt te zijn voor donatie, dan heeft dat proces voorrang. Nadat de bruikbare organen in het ziekenhuis zijn verwijderd, wordt uw lichaam alsnog naar het Amsterdam UMC overgebracht.

Kan ik ook donor zijn bij de Nederlandse Hersenbank, de Hartenbank of bij andere donatieprogramma’s, zoals weefseldonaties?
Al deze combinaties zijn helaas uitgesloten.

Kan ik terugkomen op mijn wens?
Als u later uw beslissing wilt herroepen, kunt u dit schriftelijk en zonder opgave van redenen aan ons kenbaar maken. Het adres is: Amsterdam UMC afdeling Lichaamsdonatie, Antwoordnummer 7700, 1000 SN  Amsterdam. U kunt ons ook mailen via lichaamsdonatie@amsterdamumc.nl U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging van de herroeping.

Moet ik anderen informeren?
Het is belangrijk met uw naasten en/of uw huisarts te bespreken dat u uw lichaam ter beschikking van de wetenschap wilt stellen en daartoe een wilsbeschikking heeft opgesteld, opdat zij kennis nemen van de donatieprocedure en weten wat er van hen verwacht wordt als u komt te overlijden (zie ook hierboven: Wat te doen bij het overlijden van een lichaamsdonor?). Zonder hun bereidwillige medewerking worden wij niet geïnformeerd en vindt er geen donatie plaats.

Hoe kan ik mijn lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap?
Door het invullen van een wilsbeschikking (codicil) kunt u uw lichaam ter beschikking stellen. Deze wilsbeschikking is alleen rechtsgeldig als deze handgeschreven en ondertekend is. Als het voor u niet mogelijk is om de wilsbeschikking zelf te schrijven, dan mag een naaste dit voor u doen, zolang de wilsbeschikking door de lichaamsdonor zelf ondertekend is. Nadat wij uw ingevulde formulieren hebben ontvangen, wordt uw wens door onze administratie vastgelegd. U krijgt een ontvangstbevestiging met een inschrijvingsnummer toegestuurd.

Als u zich in de laatste levensfase bevindt en er haast is geboden bij de aanmeldprocedure, stuurt u dan een mail naar lichaamsdonatie@amsterdamumc.nl. We kunnen de inschrijving op hele korte termijn regelen na contact. U kunt ook contact met ons opnemen, als het lichaam van de lichaamsdonor bij een andere faculteit ingeschreven staat, maar het lichaam geweigerd wordt. Belt u in dat geval zo spoedig mogelijk met telefoon 020-4448050. Kiest u in het keuzemenu voor optie 1. 

Heeft u nog vragen?

Neemt u dan telefonisch of schriftelijk contact met ons op:

Amsterdam UMC, locatie VU medisch centrum
Afdeling Anatomie en Neurowetenschappen
Van der Boechorststraat 7, kamer MF-G113
1081 BT Amsterdam
lichaamsdonatie@amsterdamumc.nl
Stuur ons dan een bericht (klik hier) .

Informatie donatieprogramma

Informatiepakket aanvragen